Ringebu Historielag 50 år

Frå Hemgrenda 1982 i anledning feiring av historielagets fem første tiår.

Historielaget kunne den 12. juni iår feire 50-års-jubileum, ettersom laget vart stifta på årsmøtet i Gudbrandsdal Historielag i 1932. Dette møtet vart halde den 12. juni på Fylkesskulen som den heitte den gongen.

Fleire av historielaga her i dalen vart starta opp i byrjinga av 30-åra. Kvifor historielaga vart stifta akkurat da, kan ein fundere på, og det skuldast nok fleire ting.

Ikkje minst miljøet rundt Fylkesskulen med Vigerust og Hattestad i spissen var med og vekte interessa for lokalhistoria. Dette var nettopp deira store interesse utanom skulen, og maken til kunnskap om gardar og slekter har vel desse bygder aldri hatt. Arbeidet til Anders Sandvig med oppbygginga av Maihaugen, vekte sikkert oppsikt, og var med på å få folk til å ta betre vare på det gamle. Likeeins bygdebøkene til Ivar Kleiven kom ut i denne tida og hadde kolossal betydning for den lokalhistoriske interessa i dalen. Ringebu-boka kom i 1928, og kontaktane som Kleiven hadde den gongen, ikkje minst gammal- og nylæraren i Sør-Vekkom, Nyhus og Åsmundstad vart også av drivkreftene i historielaget. Åsmundstad var forøvrig alt før vald inn i styret i Gudbrandsdal Historielag.

At det var behov for historielag i Ringebu var tydeleg. Protokollen fortel alt første hausten om eit stormøte i Kommunelokale med 200 deltakarar.

Aksel Hattestad

Aksel Hattestad vart vald til formann i laget, og han satt i over 20 år. Kasserar var han i 30 år. Hattestad var æresmedlem i Ringebu Historielag. Han var ein uvanleg interessert og iderik mann som etterkvart vart den store drivkrafta i laget. Det var noko det uslitelege pågangsmotet til Aksel Hattestad som gjorde at vi fekk gards- og slektshistoria vår den gongen vi fekk ho, lenge før dei andre bygdene i dalen.

Med seg i styret hadde Hattestad desse:

  • Einar Vestad, n. formann og sekretær
  • Gudbrand Seielstad
  • O. O. Thujord
  • Kristian Bø

Den store oppgava som laget tok fatt på med ein gong var som alt nemnt, å få gitt ut ei gards- og slektshistorie for Ringebu. Einar Hovdhaugen vart sett på oppgava, og han tok fatt med ungt og friskt pågangsmot. Men dette var eit storarbeid, og det gikk tungt, ikkje minst økonomisk. Krigen kom, og ikkje før i 1953 kom boka ut. Dette var eit gullkammer for mang ein slektsinteressert, sjøl om også denne boka, som dei fleste slektshistorier, har sine feil og manglar. Idag har boka vore utseld i mange år, og rundt i heimane i bygda ligg desse bøkene «Gardar og Slekter i Ringebu», velbrukte og sliti.

Det var historielaget som fekk reist bautasteinen over ringbyggjingane som var med i slaget ved Kringen i 1612. Dette var i 1937 og det var stor fest på Gildesvolden. Steinen var kjørt med 3-spann frå Rankleivs-jordet til Kommuneplassen, der lærar ved Fylkesskulen, Per Haugen, hogg innskrifta. Seinare vart det bestemt at steinen skulle reisast ved Gildesvolden.

Utover i 50-åra var det store stemnedagar i bygda, som historielaget samarbeidde med bondelag og småbrukarlag om å arrangere. Ringebu-dagen heitte festen, og det vart samla mye folk desse dagane, reine 17. mai. Det var ymse program utover dagen, så som utstillingar og opptog, foredrag og mye anna.

I dei seinare åra har interessa for lokalhistoria auka sterkt, og det gjeld også her i Ringebu. Det er stor oppslutning om det som historielaget driv med og medlemstalet har forlengst passert 150 livsvarige medlemmer.

I 1976 skreiv Einar Hovdhaugen den allmenne bygdehistoria for Ringebu, «Bygda Vår», som m.a. er mye brukt i skulen. Einar Hovdhaugen har stått sentralt i historielagsarbeidet ikkje berre i Ringebu, men i heile dalen og landet for ein stor del, i alle desse 50 åra. Han gjer det framleis, og har m.a. fått Norsk Kulturråds pris for arbeidet sitt med lokalhistoria. Det er Einar Hovdhaugen som har vore historikaren vår, og historielaget har mye å takke han for. Da Hattestad slutta som formann vart Hovdhaugen vald, og elles har formannsrekka vore slik:

  • Aksel Hattestad 1932 - 1955
  • Einar Hovdhaugen 1955 - 1960
  • Bernhard Hovstad 1960 - 1965
  • Ola Rønningen 1964 - 1972
  • Jon Ødegård 1972 -

I dei siste åra har vi gitt ut dette vesle årsskriftet Hemgrenda, som kjem med sjette årgangen iår, og som er minst like populær nå som ho var da vi noe usikre starta opp i 1977.

Avskriftene av kyrkjebøkene er eit verdifullt arbeid, som ei gruppe i laget har drive i mange år nå. Arbeidet har vore trykt, og i år er der 5. bandet som kjem. Det går fram til 1817, og når eit band til er kome blir det stopp i dette arbeidet, da handskriftene etterkvart blir så enkle at alle kan lesa dei.

Oppgavene for historielaget er mange, og det er mangt som skulle vore gjort på ymse felt. Dessverre er det begrensa kva ein kan rekke over. Ikkje minst økonomien er ein grei stoppar. Eit viktig felt som vi er kome godt igang med er å ta vare på gamle fotografi. Vi låner og avfotograferer bilder frå ute i bygda og arkiverer dei. Med tida er vi sikre på at vi skal få ei verdifull foto-samling.

Ola Rønningen gjorde eit stort arbeid for ein del år sidan, da han registrerte nedlagde heimar i bygda. Han samla mykje stoff om og rundt desse hundretals heimane som i dag er borte. Materialet ligg der, og ein dag kan dette bli ei interessant bok.

Einar Hovdhaugen har samla stoff og skrive om utvandringa frå Ringebu til Amerika, og dette vil koma som bok med det aller første. Det blir riktig eit kjeldeskrift, med namnet på 3500 personar som utvandra frå Ringebu, og la ut på den lange reisa over storhavet.

I det heile ser det ut til at historielaget har ei fruktbar framtid, og at det arbeidet som laget driv fortsatt skal bli til glede og nytte for bygda.

50 år er ingen høg alder for eit lag, men det er ein milepel, og jubileet vart feira med stor fest på Ringebu Folkehøgskule dage før stiftingsdagen.

På jubileumsfesten var det prolog, heslingstaler og gave- og blomeoverrekking frå historielaga i nabobygdene, frå Gudbrandsdal Historielag og Dølaringen, og frå sparebanken. Formannen i jubileumsåret, Jon Ødegård, gav eit oversyn over arbeidet i laget i desse 50 åra, og kveldens foredragshaldar var, som så mange gonger før, æresmedlem Einar Hovdhaugen. Han tala denne gongen om føderådsskipnaden. Denne ordninga var tidlegare tiders folketrygd ute på bygdene, men som i vårt moderne verfredssamfunn er i ferd med å forsvinne.

Som takk fekk Hovdhaugen denne gongen ei svært orginal gave overlevert av formannen i festkomitéen Johannes Haugstad. Gava var ein sopelime, riktig ein «finlime» laga av Karenus Allergodt.

Signe og Gunnar Fretheim er dei einaste i dag som var med og stifta Ringebu Historielag. Dei er framleis aktive medlemmer i laget, og dei var med på jubileumsfesten. Formannen overrekte dei blommar, og takka dei for den store interessa dei alltid har vist for historielaget.